Opvoeden zonder straffen en belonen? Jazeker!

19 november 2021

Je hebt misschien al gemerkt dat ik niet zo enthousiast ben over een beloningsysteem wanneer kindjes pakweg hun komkommer of wortelen opeten. Zo geef je namelijk onbewust het signaal dat groenten eten een opgave is, terwijl ze net zo lekker zijn als een dessert. Bij ons aan tafel staan koekjes of snoepjes niet op een voetstuk tegenover fruit, groenten en granen. Dat betekent meteen ook dat, als ons zoontje Lou zin heeft in een stuk chocolade, hij daar evengoed voor of tijdens het eten mag van genieten, en niet per se achteraf als beloning voor het feit dat zijn bord leeg is.

Maar eigenlijk hou ik er over straffen en belonen in het algemeen een iets andere mening op na dan bijvoorbeeld mijn eigen ouders – en misschien ook de jouwe. De meesten van ons zijn groot geworden met de stimulans van een beloning voor goed gedrag en (de dreiging van) een straf voor slecht gedrag. Hoewel ik natuurlijk geen pleidooi wil houden voor ‘anything goes’ op het vlak van opvoeding, sta ik in deze blog wel graag stil bij het feit dat je met opvoeden zonder straffen en belonen op de lange termijn veel meer bereikt dan met het omgekeerde systeem. Volg even mee!

Korte termijn en extrinsieke motivatie

Natuurlijk wil je soms het gedrag van je kindje sturen, bijvoorbeeld om het meer zelfvertrouwen te laten krijgen in het eetproces. Maar de manier waarop je dat doet, bepaalt hoelang het resultaat zal blijven hangen. Je kunt een kind inderdaad ‘trainen’ door het te leren om een bepaald gedrag te stellen, enkel en alleen omdat er een positief of negatief gevolg aan verbonden is. Het nadeel is echter dat de actie dan gaat afhangen van de reactie, waardoor zoon- of dochterlief weer vervalt in het gedrag dat jij wou afleren zodra de stimulans wegvalt. Verder loop je het risico dat je kindje onzeker of zelfs bang wordt, omdat de schrik voor straf er soms goed in zit.

Wat je je kleintje bovendien op die manier aanleert, is puur om te doen wat jij zegt. Met andere woorden: je moedigt volgzaamheid aan. En dat terwijl er in een mensenleven net zo veel afhangt van keuzes maken (soms hele moeilijke), richting geven aan je dagen, problemen oplossen en je eigen weg vinden. Zonder te dramatisch te willen klinken: om die hordes te overwinnen, moet je een moreel kompas kunnen hanteren en voor jezelf kunnen denken – allemaal vaardigheden die je maar beter van kleins af aan stimuleert, en die je met autoritair dingen opleggen net in de kiem smoort, ook al heb je alleen maar goeie bedoelingen.

Opvoeden zonder straffen en belonen

Het alternatief voor straffen en belonen is je kindje de ruimte geven om zelfstandig beslissingen te nemen, binnen een vertrouwd en duidelijk kader. Nina Mouton raadt aan om te overleggen, zeker met wat oudere kinderen. Sommige zaken zijn nu eenmaal wat ze zijn. Links en rechts kijken voordat je de straat oversteekt: zoiets staat níet ter discussie. Maar zelfs dan doe je er goed aan om het belang van de regel uit te leggen en niet gewoon te verwachten dat je kroost je mening klakkeloos overneemt.

Opvoeden zonder straffen en belonen houdt ook in: met je kind praten en naar hem of haar luisteren, en autoriteit laten ontstaan vanuit wederzijds begrip in plaats van vanuit een dictatoriale houding of de eis tot ‘onvoorwaardelijke gehoorzaamheid’. En je kindje niet continu belonen is natuurlijk niet hetzelfde als nooit complimentjes geven. Opmerken wanneer je kind bijvoorbeeld iets nieuws proeft en zeggen dat dat jou blij maakt, doet je spruit groeien – letterlijk en figuurlijk. Hij of zij merkt dat hij gezien en gehoord wordt, en da’s misschien wel het allerbelangrijkste dat je als ouder kunt overbrengen.

Wat betekent dat nu voor maaltijden?

Vaak wordt iets dat je verbiedt aan tafel des te aantrekkelijker. Daarom bied ik eerder voldoende van de goede dingen dan dat ik de ‘slechte dingen’ verboden terrein maak. Zo spreken we bijvoorbeeld over ‘eten om te groeien’, maar evengoed over koekjes en snoepjes. Lou mag alles eten, alleen let ik erop dat hij meer eet van het eten om te groeien dan van de snoepjes. Kinderen imiteren bovendien graag. Wat dus aan tafel veel beter werkt dan straffen en belonen, is het goeie voorbeeld geven. Verder kun je je kind mee laten kiezen wat er op tafel komt. Kleine kindjes kunnen natuurlijk zelf nog geen menu samenstellen, maar bijvoorbeeld wél beslissen of het vanavond spinazie of paprika wordt. En eten in een leuk vormpje snijden (of voorzien van een aantrekkelijk korstje) kan natuurlijk ook geen kwaad om het vlot opgepeuzeld te doen raken!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *